Стрип, филм, интертекст, кратка уметност и фантазија. Едно сосема поинакво патување.

Си седев, загледана отсутно во некои аплиакции и размислував за што би пишувала. И тогаш сфатив дека има некој многу подобар во тоа од мене. Најдобра! Книжевник.Сестра ми. Така одлучив таа да ве однесе на едно поинакво патување. Низ зборови кои раѓаат слики. Дали додека читаш стрип, дали додека читаш книга или оние екстра кадри кои ги додаваш на филмот кој завршува. Уживајте! Патувањето ќе продолжи.

Comics are a gateway drug to literacy.

― Art Spiegelman

Погледнувајќи во прозори на севозможното, стриповски наредените слики на хартија лист уште на прв поглед преку испреплетувањето на визуленото и текстуалното се подлога во која не само што се испреплетуваат индивидуални идеи, туку и цели концепти на културата, па било тоа книжевно, општествено или метакултурно. Од тука може и да се зборува за интертекстуалност во стриповите. Почнувајќи од некаква праисторија на стрипот, може да се зборува за египетските папируси или визуелните пораки на ѕидовите на пирамидите пред нашата ера. Во таа линија може да се спомне и Трајановиот столб во Рим, кој датира од 113 г. од нашата ера. Од туке стрипот е податен и за своја филмска адаптација како што е случај со графичката новела “Sin City”, (http://www.youtube.com/watch?v=YKFLrTYKIXk) која го тангира правецот на neo noir, кој интертекстот на филмот noir го има интегрирано во себе на еден модерен и оригинален начин. Авторот Франк Милер (Frank Miller), го сместил дејствието во имагинарниот хронотоп на Basin City, а Квентин Тарантино (Quentin Tarantino) поставувајќи го тоа на платно прави јасна алузија на оние американски градови, каде борбата помеѓу доброто и злото се одвива на најбрутален начин и во која само најхрабрите победуваат, своевидни анти-херои, маргинилизирани ликови од предградието.

Играта со бојата, контрастот и предимензионирањето на црвената и зелената боја наспроти тоновите црна боја служат во интерес на дејствоето и ставање акцент на специфичниото стојалиште на секој од ликовите, посебно кога една ситуација се визуелизира преку повеќе перспективи, она што во стрипот се прави преку неколку цртежи, во филмот се прави преку неколку кадри. Во групата на neo noir филмовите, спаѓа и култниот Blade Runner, кој освен што ги запазува принципите на neo noir, интертекстуално вклучува антички и библиски матрици, а покажува и зачетоци на темите на дистопија, присутно во cyber punk поетиката.

Ликовите групирани во херои и анти-херои, можеби ја даваат и најдобрата поделба на стриповите каде едните ја пропагираат идејата за еден избран чувар на доброто, сличен на митски херој и еден маргинализиран лик, анти-херој, кој на свој начин скоро незабележан од масата, се бори против злото, сличен на романтичарските ликови. И самите теми групирани околу ликовите, можат да се поделат на теми каде светлото еуфорично го победува темното и оние во кои во еден темен простор се обезбедува светлина, како суптилен продор на доброт. Во секој случај и едните и другите се групираат околу опозитните категории на доброто и злото, каде првите го следат оптшо прфатеноиот стереотип на добро и лошо, а вторите го релативизраат. Во вторите доброто и лошото се мешаат со луцидните состојби и ситуации во кои се наоѓаат ликовите, скогаш поминувајќи ја тенката линија помеѓу нормалното и лудото, одејќи во оностарното предизвикувајќи чудење, сладок ужас, за кој години порано зборува и Фројд. На моменти, имплицитно, па и експлицитното присутво на еротика го дистнцира оној обичниот стрип од оној другиот во кој авторите ја користат слободата која им ја нуди медиумот и проговоруваат малку поинаку. И едните и другите бунтовници, напред пред своето време го креираат новиот свет во кој темелните вредности го одржуваат светот. Работејќи и со такви на моменти митски категории, стрипот има своја axis mundi, херојот / анти-херојот го космизира светот правејќи го поубаво место за живеење. На мигови сместени во необичен простор, ликовите во стрипот говорат со ужасот на Хичкок, храброста на Жил Верн и благоста на Волт Дизни.

Почунувајќи од бардот на стрипот Серџо Бонели (Sergio Bonelli), со неговиот Загор, Дилан Дог и ред други, со својата цела издавачка куќа ги наметнува критериумите за стриповите после него. Двојните идентитети Patrick Wilding/Zagor, Jerome Drake Junior/Mister No…ја актуелизира повторно онаа митска шема на двојници, присурна и во романтизмот, но во овој случај двојниците се едне човек, два различни карактери во една личност, стриповски Докотор Џекил и мистер Хајд, некогаш дури и буквално како нив, како што е случајот со Bateman. Најчесто двојникот стои како параван на оној другиот херојот, како што се Bruce Wayne или Clark Kent на Алан Мур (Alan Moore). Сместени во еден контескт, близок до американската идеја за демократија, овие два лика и те како ја потхрануваат идејата за ветената земја. О друга страна, тоа се ликови кои сами по себе станале симбол, симбол кој Laurie Anderson, го дескрализира во својата „О Супермен“ или на кој се уште се повикува современиот филм.

Станувајќи икони на едно време, до денес, се значаен дел од културата стануваат нејзнино обележје, докажувајќи дека стрипот не само што е уметност туку е значаен дел од секој обид за креирање културна теорија. На моменти кажувајќи работи за кои не се осмелува друг медиум, на начин не повторлив од никој друг, стрипот е феномен кој сам по себе се излигува од дефинирање или поставување во рамки. Од таму и неговата податност за свои варијанти, кои се движат од афирмација до критика на општесвен систем, историски настан или случка од оностраното.

Разгледувајќи го стрипот како чисто уметнички текст, повикува тези на естетиката кои конструкцијата на стрипот ја анализираат преку композицијата.   Интересен приемр за интетекст во стрипот, е примерот на Alan Moore и неговите „Изгубени девојки“ (Lost Girls), во кој преку возрасните Дороти од „Волшебникот од Оз“, Венди од „Петар Пан“ и Алиса од „земајта на чудата“, прави една перцепција на една детска перцепција во возрасен свет, во кој е јасно дозволено и подржано она што во детскиот свет е скоро непознато и се уште неосвестено. Еротизмот со кој манупилра стрипот, и те како привлечен за читателот, отвора простор во кој либидото ја живее својата слобода, а ликот својата сексуалност.

Од друга страна, стриповите кои се наменети првенствено за деца како стриповите за Мики Маус или Марвин, ја допираат онаа благодарна природа на стрипот кој преку своите слики и „зборови во балони“, го креираат светот, свет на вреднсоти, каде доброто го победува лошото, а светлината злото. Сето тоа провоцира да се отвори еден стрип, да се прочешла неговата историја, неговите ликови и скриени пораки, да се допушти тој да биде присутен во овој свет овде, во кој и те како е потребна таа чудна маѓија на сликите кои зборуваат.

Во Будва, каде се создаваа спомени на една младост

Кога почнав да пишувам, сакав да си ги зачувам емоциите и тука. Да ми се насолзат очи, да сонувам, да се среќавам, да се насмевнам. После едно 871 кликнување (во моментот на пишување) за 4-5 дена, размислував кој град наредно да го изберам за пишување. Будва, заради тоа што верувам дека барем на еден од вас ќе му разнежнам срце и пробудам сеќавања. Мене ми е симбол на детство кон младост, на топлина, онаква што ја добиваш од мирис на топло лепче. Такво срцебиење.

Од првите камп летувања до летување исто како Лас Вегас. Да остане таму. Мала, прекрасна и за сечиј вкус. Од изолирани плажи до диско покрај море. Не е ни чудно што осеќаш вибрации добра емоција додека чекориш. 

Денес ќе ти се обраќам на ти. Кој и да си. Која и да си. Кое и да си. Тебе, зашто Будва ти е спомен добро одминато време. Но, да не одиме накај она што може да се разбара на интернет. Будва е град кој ме допрел. Добро, секако не и' израснаа раце, ама ме сфати. Со ова што го пишувам сакам да те вратам на каменестите плажи, на украдени воздишки, на бакнежи и зајдисонца. На помешани вкусови, пријатен мирис и сеќавања.
Сега ќе ти ја раскажам мојата приказна. Почнува едно дамнешно време пред да почне 21 век. Така подалеку звучи, како да му дава повеќе тежина која за мене си ја има. Детиште, среќно со сонцето, потемнетата кожа и долго пливање. Токму затоа ја сакам. Ја поврзувам со некоја безгрижнот. Со драги луѓе. Многу драги луѓе. Како магична поврзаност натаму да ме носи само  со оние кои ќе си ја присвојат. 

И' се враќав неколку пати и сега додека пишувам имам искрена желба да го повторам тоа. Можеби и ти. Знаеш, тоа е едно место кое е комбинација на модна писта и скриени плажи. Каде сам се псотавуваш на местото каде конзумацијата на истата ти е најпријатна. Каде вксуот и го одредуваш индивидуално.
Местото каде украден поглед правеше да ми зацрвенат образи до местото каде зацрвенав нечии години покасно. Не со многу места можам да поврзам такви емоции. Сеќавања на ноќи топли прегратки, сеќавања на непроспиени ноќи, на безгрижност и на безумие. Спој на комлетирање на дел од мојата личност. Оној хедонистичкиот. Карпести инспирации за искрени пораки. Могрен е плажата на која сигурно си бил. Додека поминувам низ тесниот премин во главата ми се создаваат сценарија за филм. Екстремно интимен со посебна личност. Сега мислам на некој кој не го познавам ама убаво е. Зашто најголемата магија на Будва за мене е спојот на мир и страст кој го буди во мене. Слободно дополни со свои спомени топлина. А јас со блага насмевка те поздравувам од местото на кое мислам додека ти пишувам.

Дома е каде што е Струга ~ каде секогаш ќе се враќам / Home is where Struga is ~ where I'll always go back

Каде што обичните работи имаат посебна убавина. Тоа е дома. И затоа на Струга, секогаш ќе и се враќам. 

За неа се пишува, се пее, се прикажува, се слуша. Ама тоа, може да го најдеш. Она кое јас го наоѓам посесивно го викам мое. Мое место, каде и да сум. 

Вкусот на љубов, во кревет, додека гледаш кон бескрајното синило на хоризонтот, овозможено од мојата мајка. Или татко. Сеедно, тие ја прават глетката целокупна додека сестра ми се расонува од мирисот кој се шири низ целиот стан. Воздишка. Таму осаменоста ми е непозната. Празна глава мисли, полно срце емоции. Поглед кој е тука да ме згрее и ова зимско утро. Поглед кој толку длабоко ми е врежан што кога ќе ги затвоам очите дава милион нијанси и на безбојното утро. 

Спомени детска смеа, доволно за и сега да ми се развлече блага насмевка. Спомени емоции, доволно за и сега погледот занесено да ми залута кон нив.
На Струга и' се радувам, ширам раце и сакам да ја прегрнам, за да си ја чувствувам и кога и' сум далеку од брегот. 

Нејзините сокачиња кои ги препознавам како својата соба, ме носат до причината да се поврзувам со места покрај вода. Отсекогаш. Зашто моја Струга е поглед кој тоа го создаде во моите перцепции. 

Интимна средба на сите сетила со оргазмичен крај. Додека чекориш и очите апсорбираат убавина, те вознемируваат измешани звуци, ама пријатно. И тогаш се преплетуваат мириси кои ти го будат апетитот а го задоволуваш уживајќи во спојот кој ти е на располагање.

Тука и летот на птиците ми е попривлечен. Тука и мирот ми е поприсутен. Таму е Струга. А тука, се' уште ја сакам. Треперам додека ја чувствувам. Агрегатната состојба ми преоѓа во течна. Се топам додека го слушам ударот на крило врз езерската површина. Хоризонтот е бескраен. Исто и мојата инспирација. 

Пливањето е различно. Затоа што љубовта е насекаде со својата смиреност. Излегувам и се восхитувам. Откако паметам, до засекогаш.
И магија се случува, ако веруваш во неа. Струга ќе ти ја подаде.

„Орелски крилја как да си метнех.“

Where ordinary things have special beauty. That's home. And for that, I'll always go back to Struga. 

About it is told, heard, sang, written. But that can be found. What I find there is cold mine. And I'm possessive about it. My place, no matter where am I. 

Taste of love while looking at the endless big blue, in bed, brought by my mother. Or my father. However, they make the puzzle complete while the smell is waking up my sister. Sigh. Where loneliness does not exist. Empty head of thoughts, full heart emotions. View to keep me warm this winter morning. View that is such a deep memory that when I close my eyes it gives million shades to colourless mornings. 

Memories child's laughing  enough to make me smile even now. Memories of emotions, enough for my eyes to long for it.
Struga, a reason to be happy, to spread hands and feel the desire to embrace it, to feel it even when I'm not there. 

Her lanes I know as well as I know my room and they take me, they bring me to the reason of strongly longing for and loving places by water. Since forever. Because my Struga is the reason for these perceptions. Intimate meeting of all the senses with orgasmic end. While you step, when you are walking and your eyes are absorbing beauty you got upset by different sounds. Pleasantly. Then the smells are coming around and your appetite is awaken. Enjoying this mixture you complete it. 

Here, even the flying birds are different. I like them more. Here my peace is more present. There is Struga. Here, I still love her. I tremble while feeling it. I'm melting while listening to the sound of the wings ahead the water. The horizon is endless. So it's my inspiration. Swimming there is different. Because love is present around with its calmness. I go out and I admire. Since I can remember, till the end of time. 

Magic happens, if you believe in it. Struga has it for you.

"Eagle's wings were I to drape,

and to our side upon them escape"

Мајско пливање во Касписко ~ Баку, Азербејџан

Некој непознат страв од сите прашања кои ми се вртат во глава. Што ли ме чека? Идејата за Баку ми беше скоро неизградена а веќе чекорев на перфирејата која излегува на Касписко.
Свежо, мајски и пријатно мирно. Ветрот е доволно силен за да праменчињата кадрици од косата ми бидат дел од новите глетки.
На ред се непознати мириси на богата трпеза. Опојно за секое сетило кои се буди од композицијата која уметнички ја сервираат пред мене. Бои, зачини, вкусови, звуци, насмевки, Таков еден склоп на уникатност...
Од другата страна е толку чисто што се плашам како чекорам. Луѓе, луѓе и восхит од погледи. А најголемото задоволство беше да се чувствуваат нивните чувства. Кавказ е полн со народ кој зрачи топлина која вероајтно би можела да се користи за терапија против лоши впечатоци. До толку. А овој пат, бев среќник. Занесено уморна од новите спомени кои се создаваа и' се предадов на Евровизиската ноќ. И победија. Таква радост не сум засведочила ни на родители кога докторот им кажува дека добиле здраво бебе. Тоа и даде значење на чистотијата, на градбите, на богаството кое ме опкружи.
Утрото се' уште го чувствував трепетот пријатни емоции кои се разбудија. Јас, како девојче порасното покрај вода не можев да одолеам. На својот мемоар сакав да додадам дека и тука ја вознемиив водата. Со неколку замавнувања престана да биде ладно. А уживањето си дојде само по себе. Исто како блажената насмевка дека и тука имам приказна која ми припаѓа.

Додека чекорев накај аеродром, мислам дека цело Баку се беше собрало да ги чека нивните херои. Прекрасен доказ за нивната емотивност. Не толку значајна работа која сепак им е причина за да удрат по тапаните. Звуци кои ме враќаат на тие патеки со прекрасен поглед и длабоки чувства.

Синтра, Португалија ~ зелено обоена романтика

Во мојот свет, суштината на еден човек се создава со првите приказни кои му ги шепотиш додека ти заспива на пазуви. Обоени замоци, мистични порти, многу убавина и по малку магија. Јас бев среќно дете кое повеќе време помина меѓу корици приказни отколку бесцелни лутања. Затоа, после лутав по светот. Ама бајките ги носев со себе. Некогаш и ги пронаоѓав.

Да се загубиш во нејзиното зеленило. Ако на многу места несмасно, баш човечки се гради вештачка убавина тука и' дале на природата да биде слободна. Додека полека се движиш по некое патче очите брзо перцепираат палета бои и мора да подзастанеш за да ги апсорбираш. И така до недоглед. Како разнобојни колачиња кои те провоцираат да ги конзумираш.

Колачињата ме потсетија на вкусови. Вкусови кои се мешаат, на неверојатно вино со различни ароми. А ти на сред гратче си во шума. Абе, рај. Фигури од приказните те опкружуваат додека чекориш во уште некоја куќа како од книга. Таму нагоре гледаш замок а наоколу повторно и повторнo зеленило. Се будат емоции, се буди желба некој, некој да е до тебе. Наоколу масонската градба, вода над која прескокнуваш, скалички кои ти го дрмнат срцето до гласно биење и желба за уште. И уште. И уште од мистериозниот спој кој малото гратче го прави посебно.

Од другата страна те чека океан. Атлански. Див. И тогаш пред тебе излегуваат филмските сцени на Оркански височини. Толку. На Атлански не му се врти грб. Секогаш треба да гледаш кон него. Ако не, може да те собори на земја додека излегуваш од неговите води. А мене ме собори со инспирација. Со погледов црпев од нeговата моќ, за да си ја понесам со себе. Го чувствував здивот на Хитклиф додека гледав како брановите бесно го променуваат погледот накај карпите. И ја живеев една од најубавите љубовни приказни кога затворав очи. Мојата беше среќна. Иако не знаев со кого. Мојата беше моја. А јас сакам необични случувања. Сакам необични луѓе. Сакам и романтика. Онаква што те потсетува на страст. Онаа што е инспиративна да и' се вратиш. Онаа од која ти се грчи телото што си сама. Онаа која те тера да веруваш во љубов. А ја овозможи, Синтра.

Ти се поклонувам.

Истанбул, Турција ~ приказна за една љубов

Обраќање кон еден од моите градови

Неверојатната свесност дека нешто магнетски ме влече беше непрестајно присутна. Тогаш те поврзав со се' она што за мене значи припаѓање. Мн.едноставно впрочем ~ стапнав, вдишав, издишав и можев да останам зјапната без престан, без ни мал знак на досада, без ни момент на прашање што после. Всушност едноставно да уживам во магијата која ја разбуди неверојатно моќно. Истанбул, повеќе од импресиите кои сум ги читала, повеќе од сликите, повеќе од зборовите ме допре толку длабоко што почнав да те поврзувам со својот мир, со својата свесност, со храброста да се соочам со се' зашто знам дека ќе ти се вратам. Не верував. Сега знам. Така почна една љубов.

Мојата страствена поврзаност со местата покрај вода денес експлозивна. Кога слетував мислев дека со крилјата ќе заплескаат во прозорот капки. Никогаш не си ми изгледал толку близок. Така почна пишувањето на приказнава за една љубов. 

И сега, додека ја допирам водата по Босфорот гледам во една традиција која внимателно ја исткаила денешницава во себе. А ветрот е тука, доволно да ме потсети дека не сонувам. 

Ти ги чувствувам мирисите, насекаде. Посебно кога преминувам низ твоите чаршии. И звуците ти се посебни. И боите. И ти. Впрочем, како поинаку би те сакала? Ти не знаеш како ги будат моите сетила а ти ги задоволуваш. За секое по нешто. Онака, во секој ќош. Од модерни потпетици до рачно исплетени чорапчиња. Од некој стилски, модерен префинет ресторан до твоите донери. Од чајот до наргилето. Од калдрмите до широките улици. Од Европа до Азија. Од мене до мене и пак до мене, до трепет на восхит кој го будиш. Го сакам секој звук кој ти го нудиш.

Којзнае колку приказни во тебе се испреплетеиле, колку ти си инспирирал да ти пишуваат ама јас не те гледам како слика, ни како нешто кое можам да го најдам со пребарување по интернет, јас те гледам како свој. Свој, зашто можам да ти се обратам интимно, искрено и да ти кажам како ме допираш додека те гледам а ти правиш да те чувствувам.

Знаеш, ме прашуваа што те прави толку посебен. Знаеш, им одговорив. Така почна една љубов. Патописи е едноставно да земеш и читаш. Слики е едноставно да земеш и гледаш. Во мојот град, најдов душа. И тоа го имав слушнато. Но, голема е разликата кога тоа може да го кажеш гласно. Значењето му станува поголемо. Моите чувства се премногу интимни и лични а сакам да ги споделам само зашто ни еден прирачник не зборува за емоции а за мене Истанбул, ти си емоција.